دندانپزشکی کودکان

koodak1اولین باری که کودک را برای درمان به دندانپزشکی میبرید، در واقع اولین تجربه ی کودکان از دندانپزشکی می باشد و این تجربه سازنده ی تصویر ذهنی کودک در آینده است. اکثر ترس هایی که ازدندانپزشکی در بزرگسالی داریم ناشی از تجربه ناخوشایند در کودکی است.

جوانه های دندان شیری از زمان جنینی آغاز می شود . بنابراین تغذیه و مصرف داروها در زمان بارداری می تواند در ساختار دندان شیری کودک اثر گذار باشد. شروع رویش دندان های شیری از ۴ تا ۱۸ ماهگی می باشد. البته دیر یا زود دندان درآوردن کودک جای هیچگونه نگرانی ای ندارد و معمولا با تقدم یا تاخیری ۶ ماهه رویش اتفاق خواهد افتاد. آخرین دندان های شیری هم در ۲ الی ۳ سالگی درمی آیند.لثه ی کودک در هنگام رویش دندان دچار التهاب، خارش و احساس فشار می شود. برای اینکه این پروسه ی زمانی برای کودک به آسانی سپری شود میتوان از ژل های مخصوص و وسایل دندانی و همچنین داروهای خوراکی که زیر نظر دندانپزشک تجویز می شوند استفاده نمود. در هر فک کودک نیز باید ۱۰ دندان رشد کند که مجموعا ۲۰ عدد می شود.

فراموش نشود که اولین مراجعه به دندانپزشکی کودکان باید در ۲ سالگی انجام شود و چک آپ آن هر ۶ ماه یکبار می باشد.

دندانپزشکی کودکان و پوسیدگی دندان

koodak2پوسیدگی های سطحی دندان را جدی بگیرید

گاهی روی سطح دندان مخصوصا در فرورفتگی شیارها به مقدار ناچیزی سیاهی می بینید که بسیاری از والدین این مساله را به دلیل عدم وجود درد در دندان کودکان جدی نمیگیرند.

این پوسیدگی اگر در مراحل ابتدایی درمان نشود، حداکثر تا چند ماه بعد باعث ایجاد درد در دندان می شود. در صورت مراجعه به دندانپزشکی کودکان خواهید دید همان پوسیدگی ساده اکنون به عصب رسیده است. هزینه ای که صرف پر کردن یک دندان پس از رفع پوسیدگی می شود در برابر هزینه ی دندانی که قرار است عصب کشی شود، بسیار ناچیز است.

پیشنهاد تیم درمانی ما به والدین این است که از همین حالا به کودکانمان موضوع پوسیدگی دندان را توضیح دهیم و به او آموزش دهیم تا به محض دیدن هرگونه سیاهی روی دندانش والدین خود را نسبت به این قضیه آگاه کند.

روش صحیح مسواک زدن کودکان

  1. کودکان تا سنی که بتوانند کنترل مناسبی روی به دست گرفتن و کنترل مسواک پیدا کنند،نیازمند یاری والدین در مسواک زدن هستند. ابتدا دهان کودکتان را با آب بشوید. سپس به اندازه یک نخود خمیر دندان را به گونه ای روی مسواک او قرار دهید که خمیر دندان داخل موهای مسواک فرو رود تا از مسواک جدا نشود .
  2. دندانهای بالا و پایین باید به صورت جداگانه مسواک شود. سر مسواک سه دندان را تحت پوشش قرار می دهد. نوک مسواک را در قسمتی که مرز رویش دندان هاست قرارداده و به آن زاویه ۴۵ درجه دهید. سپس با حرکات لرزشی تا ۲۰ ثانیه همان قسمت را مسواک بزنید. بعد از هر چند ثانیه حرکت لرزشی یک بار هم حرکت را به صورت چرخشی انجام دهید تا خرده های مواد غذایی از دندان کودک جدا شود.
  3. حال نوبت به سه دندان بعدی می رسد.
  4. سطح بیرونی دندان ها با حرکت در جهت عقربه های ساعت مسواک زده می شود.
  5. تا این مرحله قسمت های بیرونی کلیه ی دندان های جلو و عقب کودک سه تا سه تا مسواک زده می شود.
  6. در این مرحله بایستی پشت دندان های فک جلو را با مسواک که به صورت عمودی روی دندان قرار میگیرد مسواک کنید. دو تا سه بار با حرکت عقب جلو دندان ها را تمیز کنید.
  7. مرحله ی قبل را برای پشت دندان های پایین نیز تکرار کنید.
  8. مسواک کردن سطح جونده بسیار مهمتر از سایر قسمت ها می باشد. به این دلیل که سطح جونده دارای شیار و فرورفتگی می باشد و مواد غذایی داخل آن قرار می گیرد. بنابریان مسواک را چندین بار به جلو و عقب بکشید تا سطح دندان کاملا تمیز شود.

koodak3نکات مهم برای دندانهای کودکان

برای کودکان نوع مسواک و خمیر دندان مهم است چراکه مسواک زبر ونامناسب باعث حساسیت دندانی وسایش وتحلیل لثه می شود و بهتر است از دندانپزشکی اطفال خود مشورت بگیرید.درمورد انتخاب مسواک برای کودکان به این نکته توجه نمایید که سر مسواک باید متناسب با اندازه دهان کودک باشد ومعمولا سر مسواکهای کوچک البته با دسته های بزرگ توصیه می شود.

بسیار حایز اهمیت است که در این دوره حتما از نخ دندان برای کودک استفاده شود بخصوص در مورد دندانهای خلفی که دیواره بین دو دندان بسته است بهتر است تا انتهای شش سالگی والدین برای کودکانشان مسواک بزنند وبین سن ۶-۱۲ سالگی کودکان زیر نظر والدین مسواک زده واز نخ دندان استفاده نمایند.

در این گروه سنی ۶-۱۲ سال بتدریج دندانهای دایمی کودک جوانه می زند اولین دندان دایمی دندان شماره۶ می باشد که در سن ۶ سالگی پشت تمام دندانهای شیری رویش می نماید و بعد از آن بقیه دندانهای دایمی بتدریج تا سن ۱۲ سالگی در دهان کودک ظاهر می شود در این گروه سنی بسیار مهم است که کودک حداقل هر ۶ ماه یکبار برای معاینه دندانها به مرکز تخصصی دندانپزشکی کودکان مراجعه نماید.

مراقبت از دندان ها در سنین مختلف

توصیه می شود کودک از دوران خردسالی حداقل یک بار در سال مورد معاینات دندانپزشک قرار گیرد. با این حال بعضی سنین نیازمند توجه بیشتر و دقیق تر است:

koodak5یک سالگی :

در این سن کودک باید برای اولین پیش دندانپزشک برده شود تا نخستین دندان های او معاینه شود، خصوصا در مواردی که احتمال می رود کودک دچار “سندروم شیشه شیر” است، نباید از این مسئله غفلت کرد.

سه سالگی :

حالا دیگر کوچولوی شما بیست دندان شیری دارد. دندانپزشک با معاینه دندان های او اگر لازم باشد، دهان شویه تجویز می کند و در مورد تغذیه و عادات اشتباه طفل مانند مکیدن انگشت، والدین را راهنمایی می کند.

شش سالگی :

koodak6در این سن نخستین دندان های کرسی ظاهر می شوند. این دندان ها معمولا به خوبی دیده نمی شوند زیرا دندان های شیری، آنها را به عقب هل داده است. دندان های کرسی در واقع ستون دندان های دیگر اطراف آنها به حساب می آیند. این دندان ها به خاطر موقعیت، کامل نشدن رشد و برجستگی سطح، بیشتر در معرض پوسیدگی هستند. برای جلوگیری از پوسیدگی، می توان روی دندان با مواد مخصوص پر کرد.

نه سالگی :

کودک در این سن هم دندان شیری و هم دندان دائمی دارد، لثه ها به خاطر رویش دندان های جدید دردناک هستند، بعضی از دندان ها “لق” شده و تکان می خورند؛ همه این شرایط عدم بهداشت صحیح و پوسیدگی دندان را در پی دارد.

koodak7دوازده سالگی :

در این سن در واقع دومین مرحله رویش دندان های دائمی کامل می شود. این دندان ها نیز به خاطر وحود برجستگی ها باید به خوبی تمیز شوند. در این سن کودک بیشتر تمایل به خوردن تنقلات و نوشیدنی های شیرین دارد و چندان به بهداشت دهان دندان اهمیتی نمی دهد. از مسواک زدن نیز نباید به هیچ وجه غفلت کرد.

koodak9پانزده سالگی :

حالا دیگر با رشد کامل دندان های دائمی وقت آن رسیده که اگر پوسیدگی در دندان ها وجود دارد، قبل از آنکه دردناک شوند، معالجه شوند. دندانپزشک همچنین نوجوان را با اصلاح روش های تغذیه به عنوان مثال با اثرات منفی سوء تغذیه روی دندان ها آشنا می کند. همچنین دندانپزشک می توان مضرات سیگار بر لثه را برای وی توضیح دهد. ۵۰% نوجوانان دچار التهاب لثه هستند.

هجده سالگی :

در این سن تمام دندان های دائمی دیده می شوند. از این به بعد جوان خود مسئول بهداشت دهان و مراقبت از دندان هایش است. پوسیدگی دندان قابل ترمیم اما در موارد خیلی حاد نیاز به درمان های پیچیده و حتی کشیدن است. در اینجا بار دیگر اهمیت مسواک زدن و تغذیه درست را یادآور می شویم.

روش های درمانی پیشگیری از آسیب دندان های شیری و دایمی

خوشبختانه پس از مطالعات فراوان در این حوزه محققان به روش های ساده ای دست یافتند که به آسانی باعث کاهش چشمگیری در بروز پوسیدگی و تبعات ناشی از آن چه در دندان های شیری و چه در دندان های دایمی شده است .

در ادامه به بررسی بعضی از این روش های کارا و ساده و کم هزینه می پردازیم:

  • koodak10فیشورسیلنت

دندان های آسیا دارای شیارهای زیاد و عمیقی می باشد که در بسیاری از مواقع با استفاده از مسواک تمیز نمی شوند و قرارگرفتن مواد غذایی روی این شیارها باعث آغاز پوسیدگی و از بین رفتن دندان می شود.

برای درمان کودکانتان ، فیشورسیلنت ماده ای است که توسط دندانپزشکی کودکان روی این دندان ها قرارداده می شود و با استفاده از تاباندن نور بر روی آن باعث سخت شدن این مواد و چسبیدن آن روی دندان می شود.

از آنجایی که انجام این کار نیازی به تزریق ویا تراش دندان ندارد و کاملا بدون درد می باشد، اغلب کودکان همکاری کرده و بر روی دندان های تمامی کودکان و نوجوانان قابل اجرا می باشد.

  • فلوراید تراپی

فلوراید ماده ای است که باعث پیشگیری از پوسیدگی دندان میشود . بهترین راه رسیدن فلوراید کافی به بدن ، نوشیدن آب حاوی فلوراید است . اما از آنجا که در کشور ما امکان تنظیم میزان دقیق فلوراید آب وجود ندارد اکثر نواحی فاقد میزان مناسب فلوراید هستند.

در اکثر مناطق جغرافیایی ایران بهترین راه ، استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید است .

در بعضی موارد ، دندانپزشک ترجیح می دهد فلوراید موضعی با غلظت بالا را به دندانهای کودک برساند .

این کار حدود ۱۰ دقیقه طول می کشد. و نیاز به بیحسی موضعی ( تزریق آمپول ) ندارد.

مراحل انجام کار به قرار زیر است :

  1. ابتدا سطح کلیه دندانها با برس مخصوص تمیز می شود ( چیزی شبیه مسواک برقی(
  2. سطح تمام دندانها به ژل فلوراید آغشته می شود ( گاهی اوقات یکطرف هر دو فک در یک مرحله و نیم دیگر در مرحله بعد به ژل آغشته می شود(
  3. ژل فلوراید حدود ۴ دقیقه در مجاورت دندان قرار می گیرد.
  4.  در تمام مراحل پشت کودک حالت عمودی داشته سر کمی به سمت جلو خم می شود و ساکشن ( بزاق کِش ) در دهان کودک قرار میگیرد تا از بلع فلوراید ممانعت به عمل آید .
  5.  پس از گذشت ۴ دقیقه اضافات ژل با گاز استریل یا پنبه برداشته می شود. در این مرحله کودک آب دهان خود را بطور کامل خارج می کند.
  6. کودک نباید بعد از فلوراید تراپی دهانش را بشوید و تا نیم ساعت باید از خوردن و آشامیدن اجتناب کند. و طی این مدت در صورت جمع شدن بزاق در دهان ، آنرا خارج کند.
  7. در صورت مشاهده علایمی نظیر دل درد و تهوع ، به کودک شیر بخورانید.این حالت به ندرت اتفاق می افتد و آن زمانیست که کودک مقدار زیادی از ژل را ببلعد.با استفاده از ساکشن قوی و خم کردن سر به جلو امکان مسمومیت به صفر می رسد .
  8. فلوراید تراپی در کودکان زیر ۳ سال یا کودکانی که مهارت خارج کردن بزاق (تف کردن ) ندارند ، انجام نمی شود.
  9. انجام فلوراید تراپی با صلاحدید دندانپزشک و انجام آن بصورت دوره ای (هر ۶ ماه یکبار ) بین ۳۰ تا ۶۰ درصد باعث کاهش پوسیدگی می شود.
  10. فلوراید تراپی هم برای دندانهای شیری و هم برای دندانهای دایمی قابل انجام است ولی بیشتر در ۶ سالگی همزمان با رویش اولین دندان دایمی انجام می شود.

ارتودنسی کودکان

koodak13بسیاری از مردم بر این نظر هستند که کودکان نیاز به ارتودنسی ندارند. این در حالی است که بسیاری از دندانپزشکان و متخصصان ارتودنسی، کودکی را بهترین زمان برای ارتودنسی میدانند.

برخی از ناهنجاریهای دندانی به ژنتیک و عوامل ارثی مربوط میشود که در نتیجه به نامرتب شدن دندانها و کج شدن لثه میانجامد. برای درمان این مشکلات، ارتودنسی بهترین راه حل محسوب میشود که دندانهای فاصله دار را به یکدیگر نزدیک و دندانهای کج را نیز مرتب مینماید.

گفته میشود بهتر است کودکان ۵-۶ ساله برای یکبار هم که شده به منظور چکاپ به نزد متخصص دندانپزشکی کودکان برده شوند تا اگر مشکلی در دندانهای آنها وجود دارد، در همان اوان کودکی رفع گردد. در این زمان رشد استخوانهای فک و ریشه دندانها به حد کافی نرسیده است و درمان آنها، نوعی پیشگیری نیز محسوب میشود که از بروز مشکلات بعدی جلوگیری میکند.

در برخی از کودکان، دو دندان جلویی بزرگتر از دیگر دندانهاست. علت این امر به جلو بودن فک بالا نسبت به فک پایین میباشد و در نتیجه دندان‌هایی هم که روی آن‌ها قرار دارد، جلوتر قرار می‌گیرد. در این حالت می‌توان با انجام ارتودنسی این مشکل را بر طرف نمود.

علت اهمیت ارتودنسی برای کودکان

کودکان نیز همچون بزرگسالان ممکن است به مشکلات دندانی از قبیل کجی، هم پوشانی دندان‌ها، ازدحام دندان‌ها یا «مال اکولوژن» (اختلاف در اندازه فک بالا و پایین که سبب بد بسته شدن دهان می‌شود) دچار شوند و از اینرو به ارتودنسی نیاز پیدا میکنند. گاهی نیز مشکلات فک و دندان موجب پوسیدگی دندانها میشود و کودک دندانهای خود را زود از دست می‌دهد.

چگونگی ارتودنسی کودکان

زمانی که دندانهای کودکان بطور کامل رشد میکنند، میتوان با یک بررسی سطحی از نامرتبی آنها آگاه شد و سپس برای درمان آنها به ارتودنتیست مراجعه نمود. پس از آن دندانپزشک معالج، کودک را به بخش رادیوگرافی راهنمایی میکند. این امر زمانی صورت میگیرد، که نامرتب بودن دندانها بصورت نهفته باشدو برخی از دندانهای اضافه در زیر لثه، موجب از بین رفتن ریشه دندانهاو همچنین نامرتبی آنها میشود.

ارتودنتیست با فشار دادن ماده‌ای خمیری به بالا و پایین دندان‌های کودک، قالبی از الگوی قرارگیری دندانها را تهیه میکند زمانی که قالب خارج شده، خشک و سفت شد، نمونه‌ای از دندان‌های کودک حاصل میشود که به تصمیم گیری ارتودنتیست برای درمان کمک می‌کند.

به منظور پیشگیری از ارتودنسی در دهان کودک میتوان از روشهای ارتوپدی نیز استفاده کرد که در آن استخوانها جابه جا میشوند. این کار باید قبل از رشد کامل کودک و پس از سنین ۱۰ تا ۱۲ سالگی به بعد صورت بگیرد. در سنین زیر ۱۰ سالگی، استفاده از براکت ارتدونسی مناسب نیست، زیرا طول ریشه دندان کوتاه میشود.

در ارتودنسی برای کودکان از بریسهایی با رنگهای شاد استفاده میشود که با اعمال فشار ثابت بر دندان‌ها بی‌نظمی‌ها را اصلاح کرده و آن‌ها را ردیف و صاف می‌کند.

برخی از دندانپزشکان برای درمان دندانهای کودکان از هدگیر نیز استفاده میکنند. هدگیر وسیله‌ای سیمی و شبیه به نعل اسب است که به دندان‌های پشتی کودک چسبیده و آن‌ها را به سمت عقب می‌کشد تا فضای بیشتری برای دندان‌های جلویی ایجاد شود. پس از نصب بریس، کودک باید هر چند هفته یک بار تحت نظر دندانپزشک قرار بگیرد.

مدت زمان استفاده کودک از بریس، به میزان مشکل او بستگی دارد، اما این زمان به طور میانگین ۲ سال تخمین زده میشود که بعد از آن کودک میتواند برای مدت کوتاهی، از یک قالب نگهدارنده کوچک استفاده نماید. این قالب که عموما از جنس پلاستیک سخت با سیم‌های فلزی یا یک پلاستیک محافظ دهان است، از بازگشت دندانها به محل اصلیشان جلوگیری میکند.

دردسرهای بی‌ دندانی کوچولوها

koodak14فضا نگهدارنده‌ به ‌جای دندان‌ شیری

دندان‌های شیری بر خلاف نظر خیلی ‌ها بی ‌ارزش نیستند، بلکه به کوچولوها کمک می‌ کنند تا غذا بخورند و شیرین زبانی کنند، بنابراین وقتی یک یا تعدادی از دندان‌های شیری پیش از موعد در اثر پوسیدگی و یا ضربه از دست می ‌روند، باید به فکر جایگزین کردن آن ها و حفظ فضای آن ها باشیم.

یک دندان شیری معمولاً تا زمانی در جای خود می ‌ماند که دندان دایمی شروع به رویش نموده و آن را به طرف خارج هل داده و جایش را بگیرد.

متأسفانه برخی از کودکان به دلایلی چون ضربه، شکستگی و پوسیدگی، دندان‌های شان را زود از دست می ‌دهند. در این مواقع کاربرد وسایلی به نام فضا نگهدار به جای آن توصیه می ‌گردد تا از دست دادن فضا برای رویش دندان ‌های دایمی واقع در زیر آن ها و نهایتا مشکلات ارتودنسی در آینده جلوگیری شود. توصیه می ‌گردد دندان‌های شیری تا حد امکان ترمیم و نگهداری شوند. اگر یک یا چند دندان شیری زود از دست داده شوند، دندان‌ های کناری آن ها ممکن است خم شده و یا به داخل فضای حاصله حرکت کنند. ضمناً دندان‌های موجود در فک مقابل هم ممکن است به سمت آن فضای خالی حرکت نمایند. وقتی که دندان‌ ها فضای حاصل از کشیده شدن دندان شیری را پر و اشغال نمودند، دیگر جایی برای رویش دندان دایمی جانشین آن که قرار است چند سال بعد رویش نماید باقی نمی ‌ماند و ناچاراً یا نهفته باقی مانده و یا کج درآمده و ردیف دندان‌ها را به هم می‌ زند و نیاز به درمان ارتودنسی پیش می‌ آید.

koodak15فضا نگهدارنده‌ها وارد می‌ شوند

فضا نگهدارنده‌ ها اسباب‌های کوچکی هستند که از فلز یا مواد پلاستیکی ساخته شده و به خوبی با دهان بیمار تطابق می‌ یابند. بیشتر کودکان ظرف چند روز اول، خود را با آن وفق داده و به آن عادت می ‌کنند.

فضا نگهدارنده‌ها باعث نگهداری و حفظ فضای حاصل از کشیدن دندان‌ های شیری با ممانعت از حرکت دندان ‌های کناری به داخل آن می ‌شوند و نهایتاً دندان دایمی جانشین شونده در سن مناسب و در جای خود رویش می‌ کند. استفاده از این دستگاه‌ها به منظور حفظ فضا، برای کودکان بسیار راحت‌ تر و قابل قبول ‌تر خواهد بود تا این که بعداً مجبور باشند با استفاده از دستگاه‌ های ارتودنسی، دندان‌ ها به جای خود هدایت کنند.

توصیه‌ هایی برای والدین

دندانپزشکان اطفال چهار توصیه و قانون برای مراقبت از این دستگاه‌ها دارند:

  1.  عدم استفاده از شیرینی‌ جات چسبنده و کشدار و نجویدن آدامس
  2.  فشار وارد نکردن و یا عدم تکان دادن آن با انگشت یا زبان
  3.  تمیز نگه داشتن آن ها با مسواک
  4. معاینات منظم دندانپزشکی

روکش‌ کردن دندان‌ های شیری

این روکش ‌های فولادی زنگ نزن، به رنگ فلزی بوده و در موارد زیر با توجه به نظر دندانپزشک تجویز می ‌شوند:

  • ترمیم دندان ‌های شیری یا دایمی جوان با ضایعات پوسیدگی وسیع
  • ترمیم دندان ‌های با ناهنجاری ارثی
  • ترمیم پس از درمان ریشه دندان شیری یا دایمی که خطر شکستگی ساختمان تاج باقی ‌مانده زیاد است
  • ترمیم دندان شکسته
  • ترمیم دندان‌ ها در افراد ناتوان یا کسانی که بهداشت دهانی فوق‌ العاده ضعیفی دارند و احتمال دارد سایر مواد در دهان آن ها با شکست روبه‌ رو شود.

روکش با مواد سمانی خاص به دندان چسبانده می‌ شود و وجود آن هیچ مشکلی در لق شدن دندان شیری و رویش دندان دایمی ایجاد نمی‌ کند.

در صورتی که روکش لق شده بود، بلافاصله به دندانپزشک مراجعه نمایید تا مجدداً آن را با دندان تطابق داده و سمان کند.

لازم به ذکر است که بلع احتمالی روکش بسیار نادر بوده و در صورت وقوع، معمولاً بدون هیچ مشکلی در عرض ۷ تا ۱۰ روز دفع می‌ گردد.