دندانپزشکی سالمندان

SAL1بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی افراد بالای ۶۵ سال گروه سالمندان را تشکیل می دهند. با عنایت به بهبود شرایط عمومی اقتصادی-اجتماعی و افزایش امید به زندگی تعداد سالمندان در جهان رو به افزایش است. بر اساس اطلاعات موجود جمعیت سالمندان در سال ۱۹۵۰ میلادی ۱۳۱ میلیون نفر در جهان بوده که این تعداد در سال ۱۹۹۵ به ۳۷۱ میلیون رسید و اگر میزان رشد به همین منوال ادامه یابد در سال ۲۰۵۰ جمعیت سالمندان به ۱٫۴ بیلیون نفر افزایش خواهد یافت.

افزایش سن معمولا همراه با بروز بیماریهای گوناگون بوده و در این شرایط افراد سالمند برای تامین سلامتی یا درمان بیماریها بایستی قادر به مصرف انواع گروه های غذایی اعم از منابع پروتئینی و ویتامین ها بوده تا به این ترتیب سلامتی خود را هر چه سریعتر بدست آورند. بنابر این نقش دهان و سلامتی دندانها در این سن بسیار مهم بوده و رعایت بهداشت فردی بایستی مورد توجه قرار گیرد. بدیهی است که مراقبت از دندانها بایستی از زمان رویش آنها آغاز شده و بطور جدی در تمام طول عمر ادامه یافته و با ملاقات منظم به دندانپزشک و انجام جرمگیری و دریافت سایر خدمات پیشگیری بطور سالانه، چنانچه مشکلی هم انفاق افتاد هر چه سریعتر نسبت به درمان آن اقدام تا همیشه از دندانهای سالم و زیبا بهره مند باشیم.

  • پوسیدگی دندان  پوسیدگی دندان میتواند در هر سنی رخ دهد. با این حال به علت پسرفت لثه و التهاب آن (پریودنتیت)، افراد سالمند در معرض خطر بیشتری جهت پیدایش پوسیدگی ریشه دندان هستند. میزان بروز پوسیدگی در افراد بالای ۶۰ سال دو برابر بیشتر از افراد ۳۰ است. بر اساس گزارشات موجود بین ۲۹ تا ۵۷ درصد سالمندان دچار خشکی دهان می باشند. استفاده از آدامس، لیمو ترش در حد مزه کردن بازبان، تغییر برخی از داروهای مصرفی و استفاده مکرر از آب طبیعی مفید است.
  • پیوره (پریودنتیت( –  هنگامی رخ میدهد که التهاب لثه سبب جدا شدن لیگامان دور دندانی از دندان گردد که موجت افزایش عمق فرورفتگی لثه، شل شدن دندانها و در نهایت افتادن دندان منجر می شود. برخی از افراد سالمند به علت بهداشت نا مناسب دندان و پسرفت لثه، مستعد جدا شدن نسج پریودنتال و افتادگی دندان هستند. پریودنتیت اغلب با بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت قندی با تنظیم نامناسب، التیام نامطلوب زخم و پنومونی ناشی از آسپیراسیون در بیماران سالمند توام می باشد.

مراقبت ازدندانهای طبیعی

SAL2سالمندانی که دارای دندانهای طبیعی میباشند،تمیزکردن پلاک میکروبی مهمترین اصل درمراقبت بهداشت دهان ودندان آنهادر منزل میباشد. این عمل علاوه برجلوگیری ازایجادپوسیدگی دندان وبیماریهای لثه ای سبب خوشبوشدن دهان نیزمیگردد. مسواک زدن مطابق روشی که قبلاتوضیح داده شده است،برای اکثرافراد مسن بامسواک نرم توصیه میشود. درافرادیکه تحلیل لثه (در نواحی مشخصی ازدهان) دارند،استفاده ازمسواک بسیارنرم آن هم باحرکات چرخشی برسطوح دندانی وبافشارملایم درنواحی تحلیل توصیه میشود. استفاده ازخمیردندان باتوجه به مزایای وجودفلورایدوکمک به برطرف کردن پلاک ورنگ روی دندانها الزامی میباشد (البته به شرطیکه خمیردندان راقورت ندهند).

نکاتی برای استفاده از دندان مصنوعی

 

  1. بعد از هر غذا دندان مصنوعی و دهان را تمیز بشویید.
  2. برای شستن دهان از مسواک نرم استفاده نمایید.
  3. برای شستن دندانهای مصنوعی در صورت لزوم می توانید از صابون مایع یا ظرفشویی استفاده نمایید.
  4. SAL3از خمیردندان ،نمک،پودر لباسشویی و آب داغ استفاده نکنید. چون به دندانهای مصنوعی صدمه میزنند.
  5. افتادن دندان مصنوعی روی سطح سخت(مثلا دستشویی چینی یا کف سرامیک)باعث شکستن آن می شود.لذا هنگام شستشوی دندانهای مصنوعی بهتر است دست خود را پایین تر نگه دارید و یا دست خود را بالای ظرف محتوی آب نگهدارید .
  6. اگر دندانها جرم آهکی گرفتند می توانید شبها دندانها را در لیوان آبی که سه قاشق سرکه در آن ریخته اید قرار دهید و صبح با مسواک بشویید.
  7. اگر دندانها به هر دلیلی دچار تغییر رنگ شدند از مایعات سفید کننده (مثل وایتکس) استفاده کنید. سه قاشق وایتکس را در یک لیوان آب بریزید،دندانها را در آن قرار دهید و درب ظرف را ببندید. صبح دندانها را با مسواک بشویید. استفاده از وایتکس برای دندان مصنوعی که دارای اجزای فلزی است مجاز نیست.
  8. سرکه و وایتکس با یک شب استفاده دندانها را کاملا تمیز نمیکند .باید چند شب این کار را تکرار کرد.

مهمترین کاری که باید با دقت و توجه یاد بگیرید غذا خوردن است. لبها ،گونه ها و زبان باید یاد بگیرند که دندان مصنوعی را نگه دارند که تکان نخورند و غذا به زیر آن نروند. این کار مستلزم توجه و شکیبایی است و معولا چند هفته طول می کشد. توجه به نکات زیر به شما کمک خواهد کرد:

  1. SAL4ابتدا لقمه کوچک و غذای نرم بخورید. اصلا سعی نکنید از روز اول غذا های سفت و گاز زدنی مثل ساندویچ بخورید. صبر داشته باشید تا دهان شما با دندان مصنوعی آشنا شود.
  2. در موقع غذا خوردن حرف نزنید و حواستان به غذا خوردن باشد.
  3. در چند روز اول بهتر است تنها غذا بخورید تا حضور دیگران مزاحمتان نباشد.
  4. غذا را با حرکات کوچک بجوید که دندان پایین فرصت نکند از جای خود بلند شود.
  5. اگر دندان مصنوعی قسمتی از دهان را زخمی کرد به دندانپزشک مراجعه کنید تا آن را اصلاح کند . هیچ کس غیر از دندانپزشک اجازه ندارد که دندان مصنوعی را اصلاح و عیب گیری کند(ترجیجا دندانپزشکی که دندان مصنوعی را ساخته است)زخم و زدگی را بیخود تحمل نکنید و خود را شکنجه ندهید.

توجه کنید دندان مصنوعی همیشه در دهان باشد. شبها هنگام خواب دندانها را از دهان خارج کنید،تمیز بشویید و در ظرف محتوی آب یا آب نمک قرار دهید.ظرف بهتر است که درب داشته باشد. ظرف را کناری بگذارید که زیر پا نرود. به این ترتیب هنگام خواب لثه ها استراحت می کنند و عمر انها خیلی بیشتر می شود .دندانهای مصنوعی هم بیخود هنگام خواب ساییده نمی شوند و دیرتر از بین می رود.

SAL5هشدار:

دندان مصنوعی هرگز نباید خشک شود ، یا باید در دهان باشد یا در ظرف آب سرد اگر ظرف آب در اختیار نداشتید(موقع مسافرت و هنگامی که در خانه خود نیستید) یک پاکت پلاستیکی  محکم و سالم بردارید. یک قطعه پارچه یا پنبه یا دستمال کاغذی خیس در آن قرار دهید.دندانها را درون آن گذاشته و در آن را کاملا ببندید و کناری بگذارید که زیر پا نرود.

توصیه:حتی اگر هیچ ناراحتی نداشتید هر شش ماه یکبار به دندانپزشک خود مراجعه کنید.

مراقبت دهان ودندان دربیماران ناتوان وبستری

SAL6درافرادمسنی که ازنظرفیزیکی به شدت ناتوان میباشندویا به دلایل بیماریهای خاص قادربه رعایت بهداشت دهان ودندان خودشان نمیباشند،بایداقدامات بهداشتی زیرتوسط فردی که ازآنهانگهداری میکند،صورت گیرد: اگربیماردرتخت خواب میباشد،باقراردادن چندین بالش درزیرسر،سراوبهصورتی بلندشودکه سرش روبروی صورت شماقرارگیرد. سپس یک حوله تمیزویک ظرف روی سینه،درزیرچانه اوقراردهید. اگربیمارروی صندلی چرخدارقراردارد،درپشت اوقراربگیریدویک دست  خودرادرزیرچانه اووسرش رابرروی بدن خودتکیه دهید. حوله رابرروی سینه به صورتی قرار دهیدکه شانه هایش راهم بپوشاندوظرفی رابرروی پای بیماریابرروی میزجلوی صندلی بیمارکه به اونزدیک است قراردهیدویااینکه اگربتوانیدصندلی چرخداررا نزدیک دستشویی ببرید. مسواک کردن راطبق روش توصیه شده دربحث رعایت بهداشت دهان ودندان انجام دهیدوازنخ دندان نیزاستفاده نمایید. اگرلبهای بیمارخشک وترک خورده هستند،باکرم AD چرب کنید.

اختلالات شایع دهان در سالمندان

افراد سالمند در معرض خطر بیماری‌های مزمن دهان از جمله عفونت‌های دندان (مانند پوسیدگی دندان، پریودونتیت)، افتادگی دندان، ضایعات مخاطی خوش‌خیم و سرطان دهان هستند. سایر اختلالات شایع دهان در این جمعیت، شامل گزروستومی (خشکی دهان) و کاندیدیاز دهان که ممکن است به کاندیدیاز حاد با غشای کاذب (برفک) منجر شود، ضایعات اریتماتو (استوماتیت دندان مصنوعی) یا شیلیت آنگولار هستند. خشکی دهان ناشی از بیماری زمینه‌ای یا مصرف دارو ممکن است با استفاده از داروهای جایگزین بزاق درمان گردند. پزشکان مراقبت اولیه می‌توانند با ارزیابی خطر، شناسایی تغییرات طبیعی ناشی از پیری در برابر تغییرات غیرطبیعی، انجام معاینه متمرکز بر دهان و ارجاع بیماران به دندان‌پزشک در صورت لزوم، به بیماران سالمند در حفظ مناسب سلامت دهان کمک نمایند. بیماران مبتلا به اختلالات طبی ناتوان کننده مزمن (مانند آرتریت، ناتوانی عصبی) ممکن است از ابزارهای کمکی سلامت دهان مانند مسواک‌های الکتریکی، مسواک‌های دستی با دسته‌های پهن و ابزارهای نگهدارنده نخ دندان بهره ببرند.